W dzisiejszym wpisie i w filmie na Youtubie zmierzę się od razu z dwoma mitami dotyczącymi masy ciała i typów cukrzycy. Czy szczupła osoba może mieć cukrzycę typu 2? A czy osoba z ct1 może być otyła?
Kiedy ktoś słyszy diagnozę 'cukrzyca typu 2′, a waży 58 kilogramów, zastanawia się czy szczupła osoba może mieć cukrzycę typu 2 — często pierwsza reakcja to niedowierzanie. Czasem zaskakuje to także lekarza. Bo przecież cukrzyca typu 2 to choroba osób z nadwagą, prawda?
Nie do końca. I właśnie o tym chcę dziś napisać.
Czy szczupła osoba może mieć cukrzycę typu 2? Tak. Szacuje się, że 10–15% chorych na cukrzycę typu 2 ma prawidłową masę ciała. To setki tysięcy ludzi w Polsce, którzy często dowiadują się o chorobie za późno — bo nikt wcześniej nie szukał, bo „nie wyglądali na osoby z cukrzycą”.
W tym wpisie wyjaśnię, skąd bierze się ten mit, co go podtrzymuje i co naprawdę decyduje o ryzyku metabolicznym. Opowiem też o fenotypie TOFI oraz o cukrzycy LADA — typie cukrzycy, który latami bywa mylony z cukrzycą typu 2.
Skąd wziął się mit „cukrzyca typu 2 = otyłość”?
Otyłość naprawdę jest jednym z głównych czynników ryzyka cukrzycy typu 2. To nie jest wymysł, ani straszenie. Przez wiele lat badania naukowe i kampanie edukacyjne kładły na tym silny nacisk, bo epidemia otyłości i epidemia cukrzycy rosły równolegle.
Problem pojawił się w komunikacji. Zdanie „otyłość prowadzi do cukrzycy” stało się w powszechnym rozumieniu zdaniem odwrotnym: „cukrzyca = otyłość”. A to już jest uproszczenie, które realnie szkodzi.
Skutki są konkretne: szczupłe osoby ignorują objawy, lekarze rzadziej myślą o cukrzycy przy szczupłym pacjencie, diagnoza pojawia się za późno. A powikłania rosną niezależnie od wagi. Masa ciała jest ważnym, ale nie jedynym czynnikiem ryzyka. I nie jest warunkiem koniecznym do zachorowania.
Fenotyp TOFI, czyli co kryje się pod prawidłowym BMI
W 2004 roku Jimmy Bell z Imperial College London opisał zjawisko, które wywróciło do góry nogami nasze myślenie o otyłości i ryzyku metabolicznym. Zbadał za pomocą rezonansu magnetycznego grupę osób z prawidłowym BMI i odkrył coś nieoczekiwanego: część z nich miała ilości tłuszczu trzewnego porównywalne z osobami klinicznie otyłymi.
Tak narodziło się pojęcie TOFI — Thin Outside, Fat Inside. Szczupły na zewnątrz, otyły w środku.
Czym jest tłuszcz trzewny i dlaczego ma znaczenie?
Tłuszcz w organizmie dzielimy na dwa główne rodzaje: podskórny (ten, który można chwycić palcami) i trzewny, który otacza narządy wewnętrzne: wątrobę, trzustkę, jelita. To właśnie ten drugi ma kluczowe znaczenie metaboliczne.
Tłuszcz trzewny jest hormonalnie aktywny. Uwalnia do krwiobiegu wolne kwasy tłuszczowe i cytokiny prozapalne, które zaburzają wrażliwość komórek na insulinę. W efekcie, nawet przy prawidłowym BMI, może prowadzić do insulinooporności, a w konsekwencji do cukrzycy typu 2.
Kluczowa różnica: BMI mówi nam, ile ważymy. Nie mówi, gdzie ten tłuszcz się znajduje. A to właśnie rozmieszczenie tłuszczu — nie jego całkowita ilość — decyduje o ryzyku metabolicznym.
TOFI i ryzyko cukrzycy typu 2
Badanie z udziałem 161 000 kobiet po menopauzie (Women’s Health Initiative) wykazało, że przy prawidłowym BMI, ale wysokim tłuszczu trzewnym, ryzyko cukrzycy typu 2 było 2-krotnie wyższe.
Osoby z fenotypem TOFI mogą mieć nawet 6 litrów tłuszczu trzewnego przy prawidłowej masie ciała i obwodzie talii.
Tkanka tłuszczowa trzewna wydziela TNF-alfa, IL-6 i rezystynę — substancje, które bezpośrednio hamują działanie insuliny na poziomie komórkowym.
Źródła: Taylor & Holman, Clin Sci 2015; PMC / TOFI Asia Study 2022
Kto jest szczególnie narażony — mimo prawidłowej masy ciała?
Fenotyp TOFI nie jest przypadkowy. Pewne grupy są na niego szczególnie podatne:
- Osoby z rodzinną historią cukrzycy — genetyczna predyspozycja do magazynowania tłuszczu wewnątrz ciała, a nie pod skórą
- Osoby z siedzącym trybem życia — brak aktywności fizycznej obniża wrażliwość na insulinę niezależnie od wagi
- Osoby z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby (NAFLD) — może rozwinąć się przy prawidłowym BMI
- Kobiety po menopauzie — zmiana rozkładu hormonów sprzyja gromadzeniu tłuszczu trzewnego
- Osoby z grup etnicznych o wyższej podatności metabolicznej — np. u Azjatów skutki tłuszczu trzewnego pojawiają się przy niższym BMI niż u Europejczyków
Praktyczny wniosek: jeśli masz prawidłową wagę, ale siedzący tryb życia, cukrzycę w rodzinie lub stłuszczenie wątroby — warto zbadać gospodarkę cukrową. Nie dla pewności, że wszystko jest dobrze. Dla pewności, że wiesz.
A co z cukrzycą typu 1? Czy zawsze oznacza szczupłą sylwetkę?
To druga strona tego samego mitu. I ta, o której mówi się znacznie rzadziej — chociaż dotyczy mnie osobiście.
Przekonanie, że osoba z cukrzycą typu 1 jest zawsze szczupła, ma swoje historyczne korzenie. Przed odkryciem insuliny w 1921 roku osoby z cukrzycą typu 1 traciły dramatycznie na wadze — organizm bez insuliny nie mógł przyswoić glukozy i spalał własne tkanki. Były wyniszczone. Insulina uratowała im życie, ale zmieniła też obraz choroby.
Dane z długoterminowych badań obserwacyjnych:
- Około 50% dorosłych z cukrzycą typu 1 ma nadwagę lub otyłość (dane z metaanaliz 2018–2022)
- W badaniu Pittsburgh EDC (18 lat obserwacji) odsetek osób z otyłością wśród chorych na T1D wzrósł 7-krotnie, równolegle z upowszechnieniem intensywnej insulinoterapii
- Badanie DCCT (1993) wykazało, że intensywna insulinoterapia wiąże się ze średnim przyrostem masy ciała ~5 kg w porównaniu do terapii konwencjonalnej
Źródła: Purnell JQ et al., Endocrine Reviews 2018; Conway B et al., Diabet Med 2010; DCCT Research Group, NEJM 1993
Dlaczego insulinoterapia może wpływać na masę ciała?
To ważne, bo wiele osób z cukrzycą typu 1 wstydzi się swojej wagi i szuka w sobie przyczyny. A przyczyna jest biologiczna, nie moralna. Insulina jest hormonem anabolicznym — jej zadaniem jest między innymi magazynowanie energii. Przy intensywnej terapii, z wyższymi dawkami, ten efekt może być bardziej widoczny.
Do tego dochodzi strach przed hipoglikemią, który skutkuje podjadaniem »na zapas” i ograniczaniem aktywności fizycznej. Oraz fakt, że przy dobrze wyrównanej glikemii glukoza nie jest tracona z moczem — zostaje w organizmie. To dobrze z punktu widzenia metabolicznego. Ale przy nieuwadze, łatwo o kilogram więcej na wadze.
Te mechanizmy są dobrze opisane w literaturze naukowej. Nie są wynikiem braku dyscypliny. Są wynikiem życia z chorobą, która wymaga insuliny.
LADA — cukrzyca, która potrafi być niewidoczna
Jest jeszcze jeden typ cukrzycy, który warto znać. Szczególnie jeśli jesteś szczupła, masz czterdzieści kilka lub pięćdziesiąt parę lat i właśnie dowiedziałaś się, że masz »cukrzycę” bez nadwagi.
LADA to skrót od Latent Autoimmune Diabetes in Adults — utajona cukrzyca autoimmunologiczna dorosłych. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2022 roku jest klasyfikowana jako postać kliniczna cukrzycy typu 1.
Na czym polega LADA?
Mechanizm jest identyczny jak w cukrzycy typu 1 — układ odpornościowy atakuje komórki beta trzustki. Różnica polega na tempie: w klasycznym T1D (najczęściej diagnozowanym w dzieciństwie) destrukcja jest szybka. W LADA — powolna, rozłożona na lata.
Efekt? Przez długi czas choroba wygląda jak cukrzyca typu 2. Osoba dorosła, cukier trochę podwyższony, brak otyłości. Lekarz wypisuje metforminę. Przez jakiś czas działa. Potem przestaje — bo trzustka sukcesywnie traci kolejne komórki beta.
Szacuje się, że 10–12% osób z rozpoznaniem cukrzycy typu 2 ma w rzeczywistości LADA. Bez badania przeciwciał anty-GAD — jest niewidoczna.
Cukrzycę typu LADA warto podejrzewać, gdy:
- Diagnoza cukrzycy pojawiła się przed 50. rokiem życia
- Osoba ma prawidłową lub niską masę ciała
- W rodzinie lub u samej osoby były lub są inne choroby autoimmunologiczne: Hashimoto, celiakia, łuszczyca, RZS
- Leki doustne na cukrzycę działały krótko lub słabo
- Nie ma typowych cech zespołu metabolicznego
Jak potwierdzić lub wykluczyć cukrzycę LADA?
Jedno badanie z krwi: oznaczenie przeciwciał anty-GAD (GADA). Jeśli wynik jest pozytywny — diagnoza LADA. Jeśli negatywny — typ 2.
Dodatkowe badanie: peptyd C — ocenia rezerwę własnego wydzielania insuliny. To nie jest badanie wykonywane rutynowo. Trzeba o nie poprosić — najlepiej u diabetologa.
Źródło: PTD Zalecenia 2024; Joseph J., Cureus 2025; ALAB Centrum Wiedzy 2025
Podsumowanie
Mit, że cukrzyca ma konkretny „wygląd”, jest jednym z bardziej zakorzenionych i jednocześnie jednym z bardziej szkodliwych przekonań w diabetologii. Krzywdzi w obie strony: sprawia, że szczupłe osoby ignorują sygnały ciała, a osoby z nadwagą i T1D wstydzą się swojej diagnozy.
Prawda jest bardziej złożona. Tłuszcz trzewny, genetyka, aktywność fizyczna, procesy autoimmunologiczne — to są rzeczy, które mają znaczenie. Masa ciała jest jedną z wielu zmiennych, nie wyrocznią.
Niezależnie od tego, jak wyglądasz — jeśli masz czynniki ryzyka i/lub objawy cukrzycy, badaj się. Jeśli masz diagnozę, w której coś Ci nie pasuje — pytaj. To jest Twoje ciało i Twoje zdrowie.
Oglądaj też film na YouTube
Jeśli wolisz słuchać i oglądać niż czytać to film na ten temat jest na moim kanale YouTube w ramach serii „Fakty i mity o cukrzycy” oraz przypięty powyżej.
Źródła naukowe
Poniżej wszystkie źródła, na których oparłam ten wpis. Podaję je, bo zależy mi na tym, żebyś mogła sprawdzić każde samodzielnie.
[1] Taylor R., Holman R. (2015). Normal weight individuals who develop Type 2 diabetes: the personal fat threshold. Clin Sci (Lond), 128(7):405–10. doi: 10.1042/CS20140553
[2] Dhokte S., Czaja K. (2024). Visceral Adipose Tissue: The Hidden Culprit for Type 2 Diabetes. Nutrients, 16(7):1015. doi: 10.3390/nu16071015
[3] TOFI Asia Study (2022). PMC9008457. Thin-outside-fat-inside phenotype and metabolic risk.
[4] Purnell JQ et al. (2018). Obesity and T1D. Endocrine Reviews, 39(5):629–663. doi: 10.1210/er.2018-00011
[5] Conway B et al. (2010). Temporal patterns in overweight and obesity in Type 1 diabetes. Diabet Med, 27(4):398–404. PMID: 20536510
[6] DCCT Research Group (1993). The effect of intensive treatment of diabetes on development of long-term complications in IDDM. N Engl J Med, 329:977–986
[7] Joseph J. (2025). Latent Autoimmune Diabetes in Adults: Diagnostic and Therapeutic Challenges. Cureus, 17(9):e92356. PMC12522475
[8] Hawa MI et al. (2013). Adult-onset autoimmune diabetes in Europe. Diabetes Care, 36(4):908–913
[9] Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (2024). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę. Diabetologia Praktyczna
czy szczupła osoba może mieć cukrzycę typu 2
